100 Χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή

  100 ans depuis la Catastrophe d'Asie Mineure

«Βήματα βαριά. Μικρασία '22» - Περιοδική έκθεση στο Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού

8 Φεβρουαρίου-30 Οκτωβρίου 2023

« Pas lourds. Asie Mineure '22 » Exposition temporaire au Musée de l'Olive et de l'Huile d'Olive grecque 8 février — 30 octobre 2023

Τόσο σε προφορικές και γραπτές μαρτυρίες όσο και σε φωτογραφικό υλικό που έχει διασωθεί, οι μπόγοι με τα είδη πρώτης ανάγκης των προσφύγων της Μικράς Ασίας εγκαταλείφθηκαν κατά μήκος των σιδηροδρομικών γραμμών στους σταθμούς του τραίνου και κατά μήκος της αποβάθρας στη Σμύρνη. Οι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες εγκατέληψαν τα λιγοστά είδη που είχαν πάρει, όταν κατάλαβαν ότι δεν χωρούσαν ούτε οι ίδιοι στα μέσα μεταφοράς ξηράς και θάλασσας. Ποδοπατήθηκαν παιδιά, βρέφη και ότι απέμεινε από τα υπάρχοντά τους λεηλατήθηκε αργότερα από τους Τούρκους. Μέσα σε αυτούς τους μπόγους ήταν τυλιγμένα τα τελευταία πράγματα της πατρικής εστίας, ήταν διπλωμένη ευλαβικά η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όλα ήταν μέσα εκεί, οι εικόνες των αγίων τους, η μάννα, ο πατέρας, και τα αδέλφια.

Αυτό το απόκοσμο τοπίο των εγκαταλλειμένων μπόγων και των προσωπικών αντικειμένων- βουβοί μάρτυρες των όσων διαδραματίστηκαν, επόπτες της βίας, των διωγμών και της ανείπωτης καταστροφής του ελληνισμού της Μικράς Ασίας αποτυπώνεται στη σειρά των φωτογραφιών του έργου.

Les témoignages oraux, les archives écrites et les photographies conservées évoquent les balluchons abandonnés le long des voies ferrées et sur les quais de Smyrne. Les réfugiés grecs d'Asie Mineure durent abandonner les quelques objets qu'ils avaient emportés lorsqu'ils comprirent qu'il n'y avait plus de place pour eux dans les moyens de transport terrestres et maritimes.

Dans ces balluchons étaient enveloppés les derniers fragments de la maison familiale : les icônes des saints, les photographies, la mémoire des parents, des frères et des sœurs. La dignité humaine elle‑même semblait y être pliée avec soin.

Ce paysage surréel d'objets abandonnés — témoins silencieux de la violence, des persécutions et de la destruction de l'hellénisme d'Asie Mineure — traverse l'ensemble de cette série.

Ένα γυναικείο φουστάνι από ύφασμα "βουτηγμένο" σε πηλό και ασβέστη. Το φουστάνι ως σύμβολο της οικογένειας κατασκευασμένο από υλικά που ήταν φτιαγμένα τα σπίτια, τα υλικά της πατρικής εστίας που εγκατέλειψαν οι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες.

Το γυναικείο φουστάνι σκισμένο - ανοιχτό στο βλέμμα του άλλου. "... εκείνη είχε ζωσμένη κατάσαρκα την εικόνα της Παναγίας".

Une robe de femme recouverte d'argile et de chaux devient symbole de la famille et de la maison abandonnée.

Une robe déchirée, ouverte au regard de l'autre.

Ενθύμιον Μικράς Ασίας (Δίπτυχο έργο).

Ένα "οστεοφυλάκιο" ως ελάχιστος φόρος τιμής για τους Έλληνες στρατιώτες που παρέμειναν στη ξένη γη δίχως ταφικές τιμές. Έργο από πλέξι γκλας με εκτυπωμένα επάλληλα σώματα στρατιώτη δίχως πρόσωπο.

Ενθύμιον Μικράς Ασίας. Κέντημα -ταπισερί με το περίγραμμα -δίχως τα χαρακτηριστικά του προσώπου- ενός στρατιώτη. Ένα περίγραμμα που αντιστοιχεί σε εκατοντάδες στρατιώτες, τα αδέλφια μας που δεν επέστρεψαν στα πατρώα εδάφη. Σε πολλές οικογένειες αυτό που απέμεινε ήταν οι φωτογραφίες που είχαν σταλεί από τη Μικρά Ασία, πριν την καταστροφή, ως Ενθύμια.

Un ossuaire en plexiglas rend hommage aux soldats grecs restés sans sépulture sur une terre étrangère.

Une broderie‑tapisserie représente le contour anonyme d'un soldat sans visage — silhouette qui pourrait appartenir à des centaines d'hommes disparus.

                                                                       Αιχμαλωσία

Ο Αγγελής Σταυρόπουλος του Ελευθερίου γεννήθηκε το 1901 στη Ρηχειά του Ζάρακα Λακωνίας. Το καλοκαίρι του 1919 αποβιβάστηκε στο λιμάνι της Σμύρνης μαζί με πλήθος ελλήνων στρατιωτών, πολέμησε μέχρι και τον Αύγουστο του 1922 όπου αιχμαλωτίσθηκε και παρέμεινε μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου του 1922 που κατάφερε να ελευθερωθεί.
Από τον Ιούνιο μέχρι και τον Αύγουστο του 1920 πήρε μέρος στη σημαντικότερη επιχείρηση εκείνης της περιόδου που ήταν η επέκταση της κατεχόμενης ζώνης μέχρι την Προύσα και το Ουσάκ.
Τον Αύγουστο του 1922 βρίσκεται στο φρουραρχείο του Αϊδινίου όπου τους γνωστοποιείται η κατάρρευση του μετώπου στο Άφιον Καραχισάρ και η υποχώρηση του στρατού μας. Το σύνταγμά του κατόπιν διαταγής προχωρούσε προς το Τουρμπαλί δίνοντας παράλληλα μάχες. Προς το τέλος του Αυγούστου σταθμεύουν πλησίον ενός σιδηροδρομικού σταθμού για να συνεχίσουν την επόμενη μέρα την πορεία τους αλλά τα ξημερώματα αιχμαλωτίζονται από τους τούρκους.
Μεταφέρθηκε με άλλους στρατιώτες σε διάφορα χωριά πλησίον του ποταμού Μαίανδρου όπου όσοι εξ αυτών επιζούσαν, συμμετείχαν σε βαριές δουλειές όπως άνοιγμα δρόμων ή στην κατασκευή των γκρεμισμένων σπιτιών.
Κάποιο βράδυ καθώς επέστρεψαν στο πέτρινο παράπηγμα που έμεναν και επειδή την ίδια μέρα είχε δει να σκοτώνουν αρκετούς έλληνες στρατιώτες, μονολογούσε στα αρβανίτικα - η περιοχή του Ζάρακα είχε πολλούς αρβανιτόφωνους, μιλούσαν την τοσκική διάλεκτο, και ο Αγγελής εγνώριζε τη γλώσσα- και τραγούδησε ένα αρβανίτικο μυρολόϊ.
Όταν τον άκουσε ο φρουρός μπήκε μέσα και τον αγκάλιασε αποκαλώντας τον αδελφό, ήταν κι εκείνος αρβανίτης και μάλιστα χριστιανός. Έγιναν πολύ φίλοι και μετά από 3 περίπου μήνες όταν βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία τους φυγάδευσε -έξι συνολικά άτομα- με μια βάρκα διέσχισαν τον Μαίανδρο ποταμό- και βρέθηκαν εν τέλει σε ελληνικό έδαφος όπου έφτασαν στην Αθήνα και από εκεί αποστρατεύθηκε και έφτασε Σπάρτη. Κατά την διάρκεια της σύντομης φιλίας τους ο Αγγελής βάφτισε το γιό του Τζέλα και τον ονόμασε Ελευθέριο - το όνομα του πατέρα του-. Ο Τζέλα του έδωσε για ανάμνηση της κουμπαριάς τους και της φιλίας τους ένα χρυσό φλουρί-κόσμημα.
Με αυτό το έργο προσπαθήσαμε να αποτυπώσουμε ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας που σχετίζεται με χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες που έδωσαν τη ζωή τους, αιχμαλωτίστηκαν ή επέστρεψαν σωματικά και ψυχικά τραυματισμένοι στην πατρίδα τους, μαζί με τους ξεριζωμένους Έλληνες της Μικράς Ασίας.
Υλικά: πλέξι γκλας, ψηφιακή εκτύπωση σε πλέξι γκλας, γάζες, κέντημα, κλωστές, χρυσό, γύψος, μετάξι.

Cette œuvre s'inspire de l'histoire d'Angelis Stavropoulos, soldat grec fait prisonnier après l'effondrement du front d'Asie Mineure en 1922.

Durant sa captivité près du fleuve Méandre, il fut contraint avec d'autres survivants à des travaux forcés. Un soir, alors qu'il chantait en arvanite un chant funéraire, un garde reconnut sa langue et découvrit qu'ils partageaient la même origine chrétienne. Une relation fraternelle naquit entre eux et permit finalement l'évasion de plusieurs prisonniers.

Cette œuvre cherche à préserver un fragment d'histoire lié aux milliers de soldats grecs morts, capturés ou revenus profondément blessés — dans leur corps comme dans leur mémoire.

Matériaux : plexiglas, impression numérique, gaze, broderie, fils, or, plâtre, soie.

"Οι μπόγοι", - εγκατάσταση
με τυλιγμένα τα πράγματα της πατρικής εστίας, διπλωμένη ευλαβικά η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, όλα ήταν μέσα εκεί, κι η μάννα, κι ο πατέρας, και τα αδέλφια. Οι μπόγοι έστεκαν εγκαταλελειμμένοι κατά μήκος των σιδηροδρομικών γραμμών στους σταθμούς του τραίνου και κατά μήκος της αποβάθρας στη Σμύρνη, βουβοί μάρτυρες των όσων διαδραματίστηκαν, επόπτες της βίας, των διωγμών και της ανείπωτης καταστροφής του ελληνισμού της Μικράς Ασίας.
Υλικά: υλικά οικοδομής (λεπτά σίδερα, ανακυκλωμένα υλικά, γύψο, τσιμέντο), λινάτσες και υφαντά υφάσματα.